środa, 07 grudnia 2016 napisz DONOS@
Wyszukiwarka
Wczytanie

Dość wstydu za język rodziców i dziadków ze wsi

22 profesorów i doktorów uniwersytetów i uczelni wyższych zjechało do Łomży, aby dyskutować o gwarach językowych, jakie jeszcze występują w Polsce. - Badania gwaroznawcze w naszym kraju są prowadzone od około 80 lat, ale teraz z braku funduszy koniecznie potrzebni są nieprofesjonalni ankieterzy, którzy jeździliby od wsi do wsi i szukali starszych ludzi, aby zadać im pytania z naszych kwestionariuszy – zagaiła prof. Barbara Falińska z Uniwersytetu w Białymstoku na konferencji pt. „Kontynuacja badań Adama Chętnika w Polsce północno-wschodniej”. W spotkaniu naukowców bierze udział wnuk twórcy Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie Jacek Chętnik z małżonką.

Prof. dr hab. Krystyna Jakowska (historyk literatury, UMK i UwB), prof. dr hab. Barbara Falińska (językoznawca, Instytut Języka Polskiego PAN, Warszawa i UwB), prof. dr hab. Anna Tyrpa (Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków)
Prof. dr hab. Krystyna Jakowska (historyk literatury, UMK i UwB), prof. dr hab. Barbara Falińska (językoznawca, Instytut Języka Polskiego PAN, Warszawa i UwB), prof. dr hab. Anna Tyrpa (Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków)
Ks. prof. dr hab. Krzysztof Kietliński (teolog UKSW, Rada Programowa Serii Wydawniczej "Dialog Pokoleń")
Ks. prof. dr hab. Krzysztof Kietliński (teolog UKSW, Rada Programowa Serii Wydawniczej "Dialog Pokoleń")
Elżbieta Żegalska (dyrektor ŁTN), prof. dr hab. Stanisław Gajda (językoznawca, Uniwersytet Opolski), red. Krystyna Gajdowa, Katarina Szczasnaja (Białoruska Akademia Nauk, Mińsk), dr.  n. med. Leszek Marek Krześniak (Warszawa)
Elżbieta Żegalska (dyrektor ŁTN), prof. dr hab. Stanisław Gajda (językoznawca, Uniwersytet Opolski), red. Krystyna Gajdowa, Katarina Szczasnaja (Białoruska Akademia Nauk, Mińsk), dr. n. med. Leszek Marek Krześniak (Warszawa)

Konferencja polskich językoznawców, którzy znaleźli gościnę w Bursie Szkolnej nr 1 w Łomży, wpisuje się przynajmniej w dwa rocznicowe wydarzenia, o czym ze swadą mówiła prof. Barbara Falińska, wychowanka genialnego językoznawcy prof. Witolda Doroszewskiego (1899 - 1976), współautora Słownika Języka Polskiego: - Kwestionariusze tylko z działu rolnictwo mają kilkaset pytań, a dziedzin życia społecznego, duchowego, kulturalnego i materialnego jest mnóstwo. Trzeba dotrzeć do ludzi, którzy w pamięci zachowali to dawne słownictwo. Zbiory gwaroznawcze w czasie wojny zostały w dużej mierze przez Niemców spalone. Profesor Witold Doroszewski rozpoczął w 1950 r. mozolne odbudowywanie wiedzy o gwarach, m.in., Mazur, Warmii, Mazowsza i Podlasia.

Profesor Witold Doroszewski na motorze
- Jego dwaj dialektolodzy zginęli w Powstaniu Warszawskim, więc zaczynał ze studentami. Ołówek to było nasze główne narzędzie na Kurpiach i w powiecie Ostrów Mazowiecka, bo długopisów nie było. Niektóre uczelnie miały wielkie magnetofony szpulowe, które trudno byłoby zabrać w teren. Był tylko jeden motor, którym jeździł profesor Doroszewski. Odwiedziliśmy, na przykład, aż 400 wsi z Mazurami niezgermanizowanymi, z czego powstało 13 monografii zilustrowanych mapami.
Językoznawcy przyjechali do Łomży, żeby wygłosić 19 referatów i 17 komunikatów o słownictwie ludowym w zakresie pożywienia Mazowsza, Podlasia i Suwalszczyzny. Naukowcy badali nie tylko gwary Polski płn.-wsch., lecz również relacje społeczne i literaturę. Oprócz dyskusji na temat słów, ich wymowy i znaczenia, przyjrzą się pieśniom, zwyczajom i obrzędom weselnym i pogrzebowym. Program pobytu wakacyjnego badaczy folkloru został wypełnionych co do godziny od 16. do 22. lipca. W kolejne dni będą gościli, m.in., w: Zbójnej, Nowogrodzie, Tykocinie, Wąsewie, Kadzidle i Lelisie. Czas wypełnia im spotkania ze starszymi mieszkańcami tych miejscowości, aby naukowcy mogli poznać miejscowe słownictwo i konteksty społeczno-kulturowe, w jakich jest używane. To metoda trochę podobna do tej, jaką podczas obozów gwaroznawczych z młodzieżą posługiwały się polonistka LO im. Tadeusza Kościuszki Aniela Malanowska, zmarła w tym roku w wieku 92 lat, i niegdysiejsza polonistka „Drzewnej” prof. Henryka Sędziak, aktywna w Towarzystwie Kultury Języka Polskiego. - Te badania muszą trwać, chociaż nie ma na nie pieniędzy, żeby utrwalić stan współczesnej nam polszczyzny – przekonywała prof. Falińska. - Trzeba wykorzystywać studentów, z którymi mamy zajęcia na uczelni. To nie będą materiały w pełni naukowe, ale dadzą wyobrażenie o zmianach w słownictwie i zakresie topograficznym polszczyzny. Na szczęście, młodzież przestała się wstydzić rodziców i dziadków ze wsi. Doceniła ich ciężką pracę, wkład w budowanie więzi i tradycji oraz ofiarę krwi i życia w walce o wolność naszej ojczyzny. Badania językoznawcze to dialog pokoleń, kiedy poznajemy słowa we wspomnieniach, życiorysach i opowieściach Polaków.

Spuścizna Adam Chętnika czeka na badaczy 
W imieniu obecnej na konferencji wiceprezydent Łomży Agnieszki Muzyk i starosty łomżyńskiego uczestnikom życzył owocnych obrad, warsztatów i badań w pracowity tydzień wakacji wicestarosta Lech Marek Szabłowski, przypominając, że w 2015 r. w Podlaskiem obchodzona jest 130. rocznica urodzin wybitnego badacza folkloru Adama Chętnika (1885 – 1967) z Mątwicy k. Nowogrodu. Na sali słuchał tych słów z nieukrywaną satysfakcją wnuk etnografa, któremu zawdzięczamy powstanie ponad 80 lat temu Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie, Jacek Chętnik z małżonką Danutą. - Język to ojczyzna i tożsamość narodowa, to ścieżka do budowania świadomości młodego pokolenia – dziękował językoznawcom za kontynuację trudu swego przodka, który mawiał, że „to, co zginie, to nie wróci” i w liście z '50 r. do jednego z ministrów przekonywał, że „jak ja nie dokończę pracy, to nikt inny jej nie dokończy”. - W naszych rękach są archiwalia, wiele rękopisów z początku XX w., ponad 150 niewydanych – zachęcał naukowców do zainteresowania się spuścizną dziadka Adam Chętnik, podając dyrektor ŁTN Elżbiecie Żegalskiej do wykorzystania na 40-lecie Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego pracy o Jakubie Wadze, autorze „Flory Polskiej”. Referat wprowadzający w problematykę konferencji wygłosił prof. Stanisław Gajda z Uniwersytetu w Opolu. Przypomniał, że ludzkość w dziejach posługiwała się 20 tysiącami języków, z czego przetrwało ledwie 6 tysięcy...
Oprócz badaczy języka i kultury ludowej z Polski, w konferencji uczestniczą też goście zagraniczni: Weronika Mańdzik i Katarina Szczasnaja z Centrum Badań Kultury, Języka i Literatury w Mińsku na Białorusi i Irena Duchowska, założycielka i prezes Stowarzyszenia Polaków Kiejdan na Litwie.

Mirosław R. Derewońko

cz
cz, 16 lipca 2015 16:49

 
 
4lomza.pl Regionalny Portal Copyright © Speed s.c. 2005r - 4too v.1.0