W Białymstoku o bezpieczeństwie Europy i przyszłości Podlaskiego
Ponad 700 uczestników, przedstawiciele Komisji Europejskiej, rządów, samorządów i biznesu. W Białymstoku odbywa się II Forum Spójności i Rozwoju Granicznego Unii Europejskiej. Stawką dyskusji jest nie tylko bezpieczeństwo wschodniej granicy, ale również przyszłość gospodarcza regionów takich jak Podlaskie i dostęp do unijnych pieniędzy po 2027 roku.
W środę, 4 listopada, Opera i Filharmonia Podlaska stała się miejscem międzynarodowej debaty pod hasłem „Silne Regiony. Bezpieczna Europa. Nowa geografia europejskiej odporności”. Organizatorami wydarzenia są samorząd województwa podlaskiego oraz Miasto Białystok.
W forum uczestniczą przedstawiciele administracji, instytucji europejskich, samorządowcy, przedsiębiorcy i eksperci. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. unijny komisarz ds. spójności i reform Raffaele Fitto, wicepremier Radosław Sikorski, marszałek województwa Łukasz Prokorym oraz przedstawiciele Frontexu i państw wschodniej flanki UE.
Bezpieczeństwo to nie tylko wojsko
Jednym z głównych tematów jest zmiana sposobu postrzegania wschodnich regionów Unii Europejskiej. Zamiast traktować je jako obszary peryferyjne, obciążone zagrożeniami wynikającymi z sąsiedztwa Rosji i Białorusi, organizatorzy postulują uznanie ich strategicznego znaczenia dla bezpieczeństwa całej Wspólnoty.
Dyskusje dotyczą m.in. ochrony infrastruktury krytycznej, cyberataków, zagrożenia blackoutem oraz rozwoju przemysłu obronnego. Osobny panel poświęcono samorządom, które w sytuacjach kryzysowych odpowiadają za bezpieczeństwo mieszkańców, dostawy wody, energii, transport czy funkcjonowanie podstawowych usług publicznych.
Podkreślano również znaczenie inwestycji podwójnego zastosowania, czyli takich, które na co dzień służą mieszkańcom i gospodarce, a w sytuacji zagrożenia mogą być wykorzystywane na potrzeby bezpieczeństwa i obronności.
Nawet 95 procent unijnego dofinansowania
Jednym z najważniejszych elementów forum jest Deklaracja Regionów Trudnosąsiedzkich, zawierająca postulaty kierowane do instytucji Unii Europejskiej.
Jej autorzy domagają się specjalnego statusu finansowego dla regionów wschodniej granicy UE w nowym budżecie na lata 2028–2034. Proponują m.in. zwiększenie poziomu dofinansowania wybranych inwestycji do 85–95 procent, dodatkowe fundusze dla samorządów oraz preferencyjne warunki wsparcia przedsiębiorstw.
W deklaracji znalazły się także postulaty finansowania dróg, kolei, szpitali, ratownictwa medycznego, energetyki i infrastruktury telekomunikacyjnej. Wymieniono również korytarze transportowe Via Baltica, Via Carpatia i Rail Baltica.
Jak zatrzymać mieszkańców na wschodzie?
Drugim ważnym wymiarem forum jest demografia. Wyludnianie się mniejszych miast i obszarów wiejskich, wyjazdy młodych ludzi oraz trudności z przyciąganiem inwestorów stanowią wyzwanie dla znacznej części Polski północno-wschodniej.
Dlatego obok kwestii bezpieczeństwa uczestnicy rozmawiają o tworzeniu miejsc pracy, dostępie do mieszkań, edukacji i opieki zdrowotnej. W deklaracji zapisano również postulat uruchomienia specjalnych instrumentów wspierających przedsiębiorców, którzy ponoszą gospodarcze konsekwencje położenia przy wschodniej granicy.
W programie wydarzenia znalazła się także uroczystość wyróżnienia osób i instytucji promujących Podlaskie. Wśród wskazanych do uhonorowania tytułem „Promotor Polski” znaleźli się aktor Adam Woronowicz, piłkarz Oskar Pietuszewski, Filia Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie oraz Podlaska Regionalna Organizacja Turystyczna.
Od deklaracji do konkretnych inwestycji
Forum odbywa się w szczególnym momencie, kiedy trwają prace nad kształtem kolejnego wieloletniego budżetu Unii Europejskiej. To właśnie teraz regiony starają się przekonać Brukselę, że koszty trudnego sąsiedztwa powinny być uwzględnione w zasadach podziału pieniędzy.
