Bez telefonów, z nowym menu i nową podstawą. Co zmienia się w szkołach od 1 września?
Zakaz korzystania z telefonów w szkołach podstawowych, obowiązkowa edukacja zdrowotna, nowe zasady żywienia, zmiany w pracach domowych i początek dużej reformy podstawy programowej – rozpoczynający się rok szkolny 2026/2027 przynosi uczniom i rodzicom sporo nowości. Nie wszystkie jednak dotyczą wszystkich klas od razu.
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będzie telefon komórkowy, a właściwie konieczność pozostawienia go w spokoju podczas pobytu w szkole. Od 1 września 2026 roku w przedszkolach i szkołach podstawowych obowiązuje ustawowy zakaz korzystania z telefonów oraz innych urządzeń umożliwiających komunikowanie się na odległość albo nagrywanie obrazu lub dźwięku. Dotyczy on zarówno lekcji, jak i przerw oraz zajęć edukacyjnych organizowanych poza budynkiem szkoły.
Nie oznacza to zakazu przynoszenia telefonu do szkoły. Uczeń może mieć urządzenie przy sobie, ale co do zasady nie może z niego korzystać. Szkoła może także zorganizować miejsca, w których telefony będą odkładane na czas zajęć – np. specjalne szafki, półki czy kieszenie. Szczegóły takiego rozwiązania mają być ustalane przez szkołę w porozumieniu z rodzicami i nauczycielami oraz po zasięgnięciu opinii uczniów. Statuty szkół mają zostać dostosowane do nowych przepisów do końca grudnia, choć sam zakaz obowiązuje już od 1 września. W drodze wyjątku z telefonu będzie można skorzystać za zgodą nauczyciela, np. podczas lekcji, sprawdzania wiedzy czy w nagłej potrzebie kontaktu z rodzicem. Dyrektor może również wydać okresową zgodę uczniowi, jeżeli przemawia za tym jego stan zdrowia, niepełnosprawność albo szczególne potrzeby. Telefon może być użyty także w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia lub mienia.
W szkołach ponadpodstawowych statut szkoły może wprowadzić zakaz albo określić warunki korzystania z urządzeń elektronicznych.
Rewolucja na szkolnym talerzu
Zmiany uczniowie zauważą również w stołówkach. Od 1 września zaczyna obowiązywać nowe rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia dotyczące żywienia dzieci i młodzieży. Co najmniej raz w tygodniu szkolny lub przedszkolny obiad ma być w całości roślinny i oparty na nasionach roślin strączkowych, takich jak fasola, soczewica czy ciecierzyca.
Co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych. Przepisy preferują podawanie wody, ograniczają ilość cukru dodawanego do napojów, mocniej akcentują produkty pełnoziarniste, sezonowe i lokalne. Dopuszczają też zastępowanie produktów mlecznych ich roślinnymi odpowiednikami. Dzieci pozostające na diecie roślinnej mają mieć zapewnioną alternatywną potrawę bez produktów odzwierzęcych również w dni, w których pozostałym uczniom podawane są dania mięsne lub rybne.
Zmiany dotyczą również szkolnych sklepików i automatów. Rozporządzenie określa katalog produktów, które mogą być sprzedawane uczniom. Są w nim m.in. kanapki, sałatki, produkty mleczne i roślinne, owoce, warzywa, orzechy, niesłodzone soki i musy, woda czy gorzka czekolada. Zmiany jak tłumaczy resort zdrowia, podyktowane są chęcią ograniczenia dostępu dzieci do wysoko przetworzonej żywności.
Edukacja zdrowotna już obowiązkowa
Duża zmiana dotyczy edukacji zdrowotnej. Przedmiot, który w ubiegłym roku był nieobowiązkowy, od 1 września 2026 roku staje się obowiązkowy.
W szkołach podstawowych będzie realizowany w klasach IV–VIII zasadniczo w wymiarze jednej godziny tygodniowo. W szkołach ponadpodstawowych uczniowie będą mieli go przez dwa lata nauki, choć dyrektor zdecyduje, czy będą to klasy I i II, II i III czy I i III. Program obejmuje m.in. zdrowie fizyczne i psychiczne, aktywność fizyczną, odżywianie, bezpieczeństwo, higienę cyfrową, profilaktykę uzależnień i pierwszą pomoc.
Osobno potraktowano zagadnienia dotyczące zdrowia seksualnego. Będą prowadzone jako zajęcia nieobowiązkowe, z których rodzic ucznia niepełnoletniego lub sam pełnoletni uczeń może pisemnie zrezygnować.
Nowa podstawa programowa
1 września rozpoczyna się również właściwe wdrażanie reformy programowej „Kompas Jutra”. Nie oznacza to, że od dziś cała szkoła podstawowa przechodzi na zupełnie nowy program. Nowa podstawa obejmuje w tym roku wszystkie przedszkolaki oraz uczniów klas I i IV szkół podstawowych. Kolejne roczniki będą dołączały w następnych latach. Pozostali uczniowie uczą się jeszcze według dotychczasowych podstaw.
Pierwszoklasiści będą mieli tygodniowo 21 godzin edukacji wczesnoszkolnej zamiast dotychczasowych 20. Reforma ma kłaść większy nacisk na praktyczne wykorzystanie wiedzy, pracę zespołową, krytyczne myślenie, sprawdzanie informacji oraz łączenie wiadomości z różnych dziedzin.
Dla czwartoklasistów szczególnie widoczna będzie nowa formuła przyrody. Docelowo ma być nauczana w klasach IV–VI po trzy godziny tygodniowo, łącząc spojrzenie biologiczne, geograficzne, chemiczne i fizyczne na otaczający świat. Pojawiają się również zajęcia praktyczno-techniczne, które mają zastąpić dotychczasową technikę i mocniej stawiać na wykonywanie praktycznych zadań.
Nowa podstawa została również uzupełniona o zagadnienia przekrojowe dotyczące m.in. bezpieczeństwa i obrony, mediów, finansów, klimatu, filozofii i kultury. W klasach IV–VIII co najmniej jedna godzina wychowawcza w miesiącu ma być poświęcona bezpiecznemu zachowaniu w sytuacjach zagrożenia.
Tydzień bez zwykłych lekcji? Na razie dobrowolnie
Jednym z bardziej nietypowych pomysłów reformy jest „tydzień projektowy”. Przez pięć kolejnych dni uczniowie zamiast tradycyjnego podziału na poszczególne przedmioty mają pracować w grupach nad projektami łączącymi wiedzę z różnych dziedzin.
W roku szkolnym 2026/2027 rozwiązanie jest jeszcze fakultatywne – szkoła może zdecydować się na jego zorganizowanie. Obowiązek będzie wprowadzany stopniowo od września 2027 roku, początkowo dla klas IV i V.
Prace domowe pozostają nieobowiązkowe, ale zmieniają się zasady
Od września zmieniają się także przepisy dotyczące prac domowych w szkołach podstawowych. W klasach IV–VIII nauczyciel nadal może zadawać pisemną pracę domową, ale pozostaje ona nieobowiązkowa. Każda wykonana przez ucznia taka praca musi jednak zostać przez nauczyciela sprawdzona, a uczeń powinien otrzymać informację zwrotną. Nowością jest możliwość uwzględnienia systematycznego wykonywania nieobowiązkowych prac przy podwyższaniu rocznej oceny, jeżeli szkoła zapisze taką zasadę w swoim statucie. Jednocześnie w klasach IV–VIII nie będzie już można zadawać do wykonania w domu prac praktyczno-technicznych.
Zmieniają się także kryteria oceny zachowania. Przepisy wskazują m.in. wywiązywanie się z obowiązków ucznia, szacunek wobec innych, odpowiedzialność za własny rozwój, kulturę języka, dbałość o bezpieczeństwo, współpracę i relacje z innymi oraz zaangażowanie w życie klasy, szkoły i lokalnej społeczności.
