Mieszkania i klimat największymi wyzwaniami miast
Dostępne cenowo mieszkania, ochrona mieszkańców przed upałami i podtopieniami, więcej zieleni oraz lepsze gospodarowanie wodą – to najważniejsze wyzwania stojące przed współczesnymi miastami. Mówili o nich przedstawiciele państw członkowskich ONZ podczas spotkania poświęconego realizacji Nowej Agendy Miejskiej. W pracach nad przyjętą deklaracją uczestniczyła także Polska.
Przedstawiciele państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych spotkali się 16 i 17 lipca w Nowym Jorku, aby podsumować pierwsze dziesięć lat realizacji Nowej Agendy Miejskiej. Dokument został przyjęty w 2016 roku i wyznacza kierunki rozwoju miast do 2036 roku.
Znaczenie polityki miejskiej rośnie wraz z postępującą urbanizacją. Obecnie w miastach mieszka około 58 proc. ludności świata, a do 2050 roku odsetek ten może wzrosnąć do 70 proc. Oznacza to, że właśnie w miastach w coraz większym stopniu będą rozstrzygały się problemy dotyczące dostępu do mieszkań, transportu, usług publicznych, bezpieczeństwa i skutków zmian klimatu.
– Dwa wyzwania mają kluczowe znaczenie dla przyszłości rozwoju miast w Polsce, a jednocześnie są wspólne dla społeczności miejskich na całym świecie – zmiany klimatu i mieszkalnictwo – mówił podczas obrad wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jan Szyszko.
Mieszkanie dostępne nie tylko dla najzamożniejszych
Jednym z głównych problemów jest dostępność mieszkań, szczególnie dla osób, których nie stać na zakup lokalu lub wynajęcie go na warunkach komercyjnych. Według przedstawiciela polskiego rządu państwo chce rozwijać budownictwo społeczne i komunalne oraz przystępne cenowo mieszkania na wynajem.
Wśród planowanych działań wymieniono również pomoc w pokrywaniu kosztów zamieszkania, rozwój Społecznych Agencji Najmu i regulację rynku najmu krótkoterminowego. Drugim elementem polityki mieszkaniowej ma być poprawa stanu technicznego budynków oraz ich efektywności energetycznej.
Takie inwestycje mają jednocześnie wymiar społeczny i klimatyczny. Ocieplony, właściwie wentylowany i oszczędny energetycznie budynek oznacza niższe koszty utrzymania, ale też mniejsze zużycie energii. Coraz większego znaczenia nabiera również przystosowanie mieszkań i ich otoczenia do potrzeb seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami.
Zieleń, retencja i ochrona przed upałem
Drugim wyzwaniem są skutki zmian klimatu. Miasta muszą przygotowywać się między innymi na coraz częstsze fale upałów, gwałtowne opady, lokalne podtopienia i długie okresy suszy. Odpowiedzią mają być tereny zielone, powierzchnie przepuszczające wodę, zbiorniki retencyjne oraz odpowiednio zaprojektowana kanalizacja deszczowa.
Od 2025 roku miasta liczące co najmniej 20 tys. mieszkańców mają obowiązek posiadania miejskich planów adaptacji do zmian klimatu. Dokumenty te muszą obejmować między innymi koncepcję zazieleniania miasta oraz zagospodarowania wód opadowych i roztopowych. Samorządy, które nie mają odpowiedniego planu, powinny go uchwalić do 2 stycznia 2028 roku. Realizacja planów ma być sprawdzana co dwa lata, a same dokumenty aktualizowane przynajmniej raz na sześć lat.
Plany adaptacji nie powinny pozostawać jedynie odrębnymi opracowaniami. Ich zalecenia mają być brane pod uwagę przy tworzeniu strategii rozwoju, planów ogólnych oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że kwestie zieleni, retencji i odporności na wysokie temperatury powinny wpływać również na decyzje dotyczące nowych osiedli, ulic, parkingów i obiektów publicznych.
Łomża swój Miejski Plan Adaptacji do zmian klimatu do 2030 roku przyjęła w grudniu 2022 roku. Jego znaczenie widać szczególnie podczas letnich upałów oraz intensywnych opadów, kiedy część ulic i niżej położonych terenów nie jest w stanie szybko odprowadzić nadmiaru wody. Wyzwaniem pozostaje także zwiększanie powierzchni zielonych i zapewnianie cienia na placach, ulicach oraz osiedlach.
Polska współtworzyła deklarację
Polska wspólnie z Malawi koordynowała negocjacje nad deklaracją przyjętą podczas spotkania ONZ. W dokumencie znalazły się zapisy dotyczące zrównoważonego transportu, poprawy efektywności energetycznej budynków, odnawialnych źródeł energii oraz ochrony miast przed cyberzagrożeniami.
Deklaracja nie oznacza uruchomienia nowego programu finansowego dla samorządów – w komunikacie nie podano nowych kwot ani terminów naborów. Wyznacza jednak kierunek polityki miejskiej: miasta mają być nie tylko miejscem nowych inwestycji, lecz również przestrzenią dostępną dla mieszkańców, odporną na zagrożenia i możliwą do utrzymania przez osoby o różnych dochodach.
