Rzeka Ełk wraca do dawnego koryta i zasili wodą biebrzańskie torfowiska
Po ponad 70 latach rzeka Ełk znów popłynie fragmentem swojego historycznego koryta. Dzięki przebudowie węzła wodnego Modzelówka odtworzono 11,5 km martwego dotąd odcinka rzeki. Ważna inwestycja dla renaturyzacji mokradeł Biebrzańskiego Parku Narodowego, poprawy retencji wody i ochrony torfowisk przed przesuszeniem oraz pożarami.
Z udziałem ministra klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski otwarto dziś 28 maja 2026 r. przebudowany węzeł wodny Modzelówka. Jak podkreśla, inwestycja o wartości blisko 40 mln zł przywraca naturalne procesy hydrologiczne na jednym z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Polski.
Powrót wody na torfowiska
Przez dziesięciolecia obszar Basenu Środkowego Biebrzy był przekształcany przez melioracje. Wody rzeki Ełk zostały przejęte przez Kanał Rudzki, a Jegrzni przez Kanał Woźnawiejski. Skutkiem tych zmian było osuszanie doliny, degradacja torfowisk i większa podatność terenu na pożary – pisze ministerstwo w komunikacie.
Odtworzenie przepływu w dawnym korycie rzeki Ełk ma poprawić uwilgotnienie torfowisk, zwiększyć retencję dolinową i ograniczyć odpływ wody z obszarów mokradłowych. To szczególnie ważne w czasie coraz częstszych susz i gwałtownych zjawisk pogodowych. Mokradła działają jak naturalne magazyny wody, stabilizują lokalny mikroklimat i są siedliskiem wielu cennych gatunków roślin oraz zwierząt.
Ministerstwo liczy, że stabilizacja poziomu wód oraz lepszy dostęp do zasobów wodnych mogą ułatwić działania służb ratowniczych w przypadku pożarów. To istotne doświadczenie po wielkim pożarze Biebrzańskiego Parku Narodowego z 2020 r., kiedy ogień objął rozległe obszary przesuszonych torfowisk.
Przesuszone gleby organiczne nie tylko łatwiej ulegają zapłonowi, ale mogą też emitować gazy cieplarniane. Przywracanie wody na mokradła ogranicza ten proces i wzmacnia odporność całego ekosystemu.
Efekt wieloletnich działań
Przebudowa Modzelówki jest częścią szerszych działań renaturyzacyjnych realizowanych w Biebrzańskim Parku Narodowym od ponad dekady. Projekty prowadzone w ramach programu LIFE mają na celu przywracanie naturalnych stosunków wodnych w dolinie Biebrzy.
W pierwszym etapie prac uporządkowano sieć wodną w tzw. Trójkącie, czyli obszarze położonym między rzekami Jegrznią i Ełk oraz Kanałem Woźnawiejskim. Zbudowano tam m.in. jaz i progi piętrzące, zwiększono przepływ wody w 11-kilometrowym odcinku Jegrzni oraz ograniczono odpływ do Kanału Woźnawiejskiego.
Drugi etap obejmuje m.in. zakończoną przebudowę węzła wodnego Modzelówka. Budżet tego projektu wynosi blisko 40 mln zł, a finansowanie pochodzi z Komisji Europejskiej, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Biebrzańskiego Parku Narodowego. Monitoring efektów środowiskowych potrwa do 2027 r.
Ministerstwo zapowiada kontynuację działań na rzecz odbudowy mokradeł i renaturyzacji doliny Biebrzy. Biebrzański Park Narodowy będzie realizował kolejny projekt pod nazwą „Restytucja stosunków wodnych w mokradłach w Trójkącie: Kanał Woźnawiejski – rzeka Jegrznia – rzeka Ełk. Etap III”. Na dalszą renaturyzację cieków wodnych i mokradeł park wykorzysta ponad 8 mln zł z programu FEnIKS.
W szerszej perspektywie program FEnIKS 2021–2027 przewiduje 450 mln zł na retencję i renaturyzację przekształconych cieków wodnych oraz ekosystemów zależnych od wody. Projekty mają być realizowane m.in. przez parki narodowe, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, samorządy, Lasy Państwowe, Wody Polskie i organizacje pozarządowe.
Równolegle rozwijany jest system ochrony przeciwpożarowej na terenach cennych przyrodniczo. Działania mają objąć modernizację infrastruktury, rozbudowę monitoringu, doposażenie jednostek straży pożarnej oraz poprawę możliwości reagowania na terenach podmokłych.
źródło MKiS
