Łomża i gminy powiatu łomżyńskiego zyskały po reformie dochodów JST.
Pierwszy rok działania nowego systemu finansowania samorządów przyniósł poprawę dochodów większości jednostek samorządu terytorialnego w kraju. Z raportu Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego wynika, że szczególnie dobrze na zmianach wypadły małe gminy, gminy wiejskie oraz jednostki położone poza największymi metropoliami.
Według autorów raportu, łączne dochody samorządów w Polsce wzrosły z 436 mld zł w 2024 r. do 472 mld zł w 2025 r. Po uwzględnieniu inflacji oznaczało to realny wzrost o nieco ponad 4 proc., a po wyłączeniu dotacji celowych — ponad 5 proc. Spadek realnych dochodów odnotowało jedynie około 2,5 proc. samorządów, czyli mniej więcej 70 jednostek z ponad 2800. PAP, omawiając raport, podkreśla, że dane z wykonania budżetów za 2025 r. przeczą tezie o faworyzowaniu przez reformę dużych i bogatych samorządów.
Autorzy wskazują, że wśród miast na prawach powiatu najbardziej zyskały ośrodki liczące od 50 do 100 tys. mieszkańców — ich dochody wzrosły realnie o ponad 9 proc. Dla największych metropolii wzrost wyniósł około 5 proc. Oznacza to, że Łomża znalazła się po stronie beneficjentów reformy.
Jeszcze wyraźniej pozytywny obraz widać w przypadku gmin wiejskich. Raport NIST wskazuje, że to właśnie one były największymi wygranymi pierwszego roku reformy: ich realne dochody wzrosły przeciętnie o ponad 12 proc. W przeliczeniu na mieszkańca przeciętna gmina wiejska zyskała ponad 670 zł dodatkowych dochodów. To bezpośrednio dotyczy większości gmin powiatu łomżyńskiego, w tym Piątnicy, Przytuł, Wizny, Miastkowa, Śniadowa, Zbójnej i gminy Łomża.
Raport nie zawiera osobnej tabeli z dokładnymi wartościami dla każdej z wymienionych gmin, dlatego nie można na jego podstawie podać precyzyjnych kwot dla poszczególnych samorządów. Z odczytu mapy gmin zamieszczonej w raporcie wynika, że obszar Łomży i powiatu łomżyńskiego znajduje się w zielonych przedziałach, czyli w grupie jednostek, których dochody w 2025 r. były wyższe niż w 2024 r. W zależności od gminy są to przedziały wzrostu od 105,01 proc. do ponad 120 proc. dochodów z roku poprzedniego. Jedynie Nowogród znalazł się w strefie poniżej 2024 roku.
Autorzy raportu wskazują, że w ujęciu regionalnym nie było drastycznych różnic, ale nieco korzystniejsza sytuacja wystąpiła w Polsce wschodniej. W województwie podlaskim tylko dwie jednostki odnotowały spadek dochodów, a osiem zanotowało wzrost przekraczający 25 proc.
Raport NIST pokazuje, że reforma dochodów JST w pierwszym roku nie osłabiła małych i peryferyjnych samorządów. Wręcz przeciwnie — to właśnie mniejsze gminy, jednostki wiejskie i ośrodki subregionalne należały do grup, które zyskały najwięcej.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie problemy finansowe samorządów zostały rozwiązane. Autorzy raportu zastrzegają, że pierwszy rok reformy mógł być nietypowy z powodu mechanizmów przejściowych, a pozytywny obraz wymaga potwierdzenia w kolejnych latach. Wskazują też na utrzymujące się problemy systemowe, m.in. ograniczoną autonomię dochodową samorządów i niedofinansowanie zadań oświatowych.
Według raportu NIST pierwszy rok nowego systemu dochodów JST przyniósł „naszym” samorządom poprawę, a nie pogorszenie sytuacji finansowej. Wyjątkiem okazał się Nowogród.
