Nie wszędzie „Czyste Powietrze” w równym stopniu pomogło wymienić kopciuchy
Program „Czyste Powietrze” od kilku lat pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi wspierających wymianę starych pieców i termomodernizację domów jednorodzinnych. W powiecie łomżyńskim przełożył się już na setki inwestycji. Dziś, po reformie z 2025 roku, program działa na nowych zasadach, które mają z jednej strony lepiej chronić mieszkańców, a z drugiej ograniczać nadużycia.
Program „Czyste Powietrze” wystartował 19 września 2018 roku jako pierwszy ogólnopolski system dopłat do wymiany starych pieców i termomodernizacji domów jednorodzinnych. Jego celem od początku była poprawa jakości powietrza i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę nieefektywnych źródeł ciepła oraz modernizację budynków jednorodzinnych. Zakładano, że wsparcie pomoże poprawić standard energetyczny nawet 2,5 mln budynków mieszkalnych do 2032 roku. Program szybko stał się jednym z najważniejszych instrumentów walki z niską emisją w Polsce, bo łączył dopłaty do wymiany źródła ciepła z finansowaniem ocieplenia domu, wymiany okien i innych prac termomodernizacyjnych.
Przez pierwsze lata program urósł do dużej skali. NFOŚiGW informował we wrześniu 2023 roku, że z programu skorzystało już blisko 700 tys. beneficjentów w całym kraju. To pokazuje, że mimo biurokracji i zmian zasad „Czyste Powietrze” stało się realnym narzędziem modernizacji wielu domów.
Z danych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wynika, że w Łomży i powiecie łomżyńskim od początku funkcjonowania programu do połowy marca 2026 roku zrealizowano 1816 działań, w tym wymian źródeł ciepła na bardziej ekologiczne oraz instalacji fotowoltaicznych.
z podziałem na gminy w poszczególnych latach
Najwięcej inwestycji zrealizowano w gminie Łomża. Od 2019 roku, kiedy udało się zamknąć 7 projektów, do połowy marca 2026 roku w ramach programu „Czyste Powietrze” zrealizowano tam 462 inwestycje. To ponad 25 proc. wszystkich działań wykonanych w ramach programu na terenie Łomży i powiatu łomżyńskiego.
– W maju 2021 roku, jako jeden z pierwszych samorządów w regionie, podpisaliśmy porozumienie z WFOŚiGW w Białymstoku i w Urzędzie Gminy uruchomiliśmy Punkt Konsultacyjno-Informacyjny programu „Czyste Powietrze” – tłumaczy Piotr Kłys, wójt gminy Łomża. – Mieszkańcy Gminy Łomża mogą tu uzyskać nie tylko informacje, ale także pomoc w pozyskaniu dofinansowania na termomodernizację swoich domów. Robimy to, ponieważ dzięki realizacji programu „Czyste Powietrze” mieszkańcy mogą mieć cieplejsze i bardziej estetyczne domy, a my wszyscy możemy oddychać czystszym powietrzem – podkreśla wójt.
Uruchomienie punktu konsultacyjno-informacyjnego miało znaczenie praktyczne, bo uprościło mieszkańcom dostęp do informacji o zasadach programu i możliwościach uzyskania dofinansowania. Rten punkt działa w Urzędzie Gminy Łomża i jest czynny w każdy wtorek i piątek w godz. 8–13. Najwięcej projektów – 90 – zrealizowano w 2025 roku.
Drugą gminą w powiecie łomżyńskim pod względem liczby wykonanych inwestycji jest Piątnica (332 projekty), a kolejną Śniadowo (206).
Zaskakująco wygląda liczba zrealizowanych inwestycji w mieście Łomża. Z danych WFOŚiGW wynika, że od 2019 roku dokonano tam zaledwie 14 modernizacji. Dla porównania, w najmniejszej gminie powiatu – Przytułach, gdzie mieszka niespełna 2 tys. osób, zrealizowano 58 projektów.
Efektem przeprowadzanych modernizacji ma być mniejsza emisja zanieczyszczeń do powietrza. Zgodnie z zasadami programu „Czyste Powietrze”, przed wypłatą środków, jak i w okresie trwałości po zakończeniu realizacji zadania, przeprowadzane są kontrole inwestycji. „W powiecie łomżyńskim kontrole nie wykazały przypadków przywrócenia źródła ciepła na kopciucha” – informuje WFOŚiGW.
Nowa odsłona programu „Czyste Powietrze” ruszyła 31 marca 2025 roku. Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz NFOŚiGW przedstawiały ją jako uporządkowanie programu po okresie nadużyć i problemów z jego realizacją. Budżet programu został wtedy zasilony kwotą 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego. Wprowadzono obowiązkowy audyt energetyczny przed inwestycją, świadectwo charakterystyki energetycznej po zakończeniu prac, większą rolę operatorów prowadzonych przez gminy i wojewódzkie fundusze, a także mocniejsze mechanizmy kontroli kosztów, urządzeń i wykonawców. W założeniu państwa program miał stać się nie tylko systemem dopłat, ale także narzędziem bardziej precyzyjnej i bezpiecznej modernizacji energetycznej domów. Reforma była odpowiedzią na wcześniejsze problemy programu, w tym sygnały o nadużyciach i potrzebę lepszego zabezpieczenia beneficjentów przed nierzetelnymi wykonawcami.
Mimo dodatkowych formalności „Czyste Powietrze” nadal pozostaje ważnym narzędziem wspierającym wymianę źródeł ciepła i termomodernizację domów także na poziomie lokalnym. WFOŚiGW podaje, że w 2025 roku z terenu gmin powiatu łomżyńskiego i Łomży złożono 197 wniosków, a do połowy marca 2026 roku – kolejne 41.
w latach 2025 oraz 2026 (do 15.03)
