Fotograf wskrzesił ze zdjęcia obraz bitwy o Łomżę 1920

Mirosław Kucisz

Po ponad 100 latach od namalowania obrazu, przedstawiającego scenę wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. w Łomży i Piątnicy, nadal trwają poszukiwania dzieła autorstwa Leonarda Winterowskiego (1868 – 1927). Z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej doświadczony od ponad 40 lat fotograf Mirosław Kucisz odtworzył scenę ze zniszczonej, czarno-białej, nieostrej fotografii obrazu. Pracował samodzielnie i z pomocą narzędzi AI. Zadanie było trudne, ze względu na ubytki.

- Na przykład, nie wiadomo, czy jeździec po lewej stronie jechał konno, stał obok konia czy z niego spadał – opowiada dylematy rekonstrukcji podczas poprawiania niewyraźnego zdjęcia specjalista z Foto Gabs w Łomży. Człowiekiem, który widział w oryginale płótno Leonarda Winterowskiego był prezydent Łomży Władysław Świderski (1879 – 1942), który uczestniczył w oficjalnej delegacji do Inowrocławia w 1922 r., gdzie stacjonował 59. Pułk Piechoty. Bolszewicy Łomżę okupowali przez 3 tygodnie sierpnia 1920 r. Najpierw była obrona Łomży przed nawałą bolszewicką, ale po 5 dniach obrońcy z 33. Pułku Piechoty pod wodzą kpt. Mariana Raganowicza i z polskich oddziałów musieli 2. sierpnia 1920 r. wycofać się z fortów w Piątnicy, bo groziło im okrążenie... Sowieci okupowali w 1920 r. Łomżę przez 20 dni. Wojsko Polskie siłą 59. Pułku Piechoty 22. sierpnia 1920 r. wyzwoliło Łomżę, dzięki wygranej Bitwie Warszawskiej, a mieszkańcy znów pomogli walczącym żołnierzom. Szczegóły bitew i ruchy oddziałów opisujemy w artykułach, do których linki znajdują się poniżej.

Podziękowanie z Łomży dla 59. Pułku i apel TPZŁ

59. Pułk Piechoty w Inowrocławiu otrzymał 22. sierpnia 1922 r. monumentalne malowidło długości około 5 metrów i wysokości około 2 metrów. Przedstawia epizod z bitwy o wyzwolenie Łomży 22. sierpnia 1920 r. Dzieło było wyrazem wdzięczności i zostało umieszczone na pamiątką dla pokoleń w kasynie pułkowym w Inowrocławiu. Ze wspomnień Władysława Świderskiego dowiadujemy się, że artysta na malowidle uwidocznił bitwę o wyzwolenie Łomży: widok miasta, brawurowy atak na most żelazny na Narwi i forsowanie płonącego mostu drewnianego, a wśród zgiełku bitwy postacie cywilnej ludności, śpieszące z pomocą walczącym. Trudno bez szczegółowej wiedzy, jak wówczas wyglądała Łomża i jej mosty, stwierdzić, z którego miejsca Leonard Winterowski „zaobserwował” w wyobraźni namalowany epizod. Z punktu widzenia laika, zdaje się, że mogą to być oddziały 59. Pułku Piechoty, przygotowujące się do przebycia Narwi i zdobycia fortów w Piątnicy. Na przykład, wątpliwości Mirosława Kucisza w starej fotografii wzbudził jeden z wyższych gmachów, widoczny w lewym górnym rogu - czy to kościół ewangelicki? Zastanawia też sąsiednia zabudowa, czym jest, z punktu widzenia ówczesnego miasta?

Domalowanie brakujących i rozmytych fragmentów może wymagać jeszcze dodatkowej pracy, poznania hełmów, mundurów, uzbrojenia żołnierzy w 1920 r., architektury Łomży z archiwalnych fotografii etc. - Niełatwo będzie połączyć nasze wyobrażenia i sztuczną inteligencję z wizją autora obrazu – podsumowuje Mirosław Kucisz, z którym rozmowę przeprowadził Wawrzyniec Kłosiński i opublikował w „Wiadomościach Łomżyńskich” 85 (125) / 2026. Jak ustalił redaktor WŁ, ufundowany ze zbiórki społecznej obraz eksponowano w kasynie 59. PP w Inowrocławiu do wywołania przez Niemców II wony światowej, a potem zniknął. Redaktor i wiceprezes TPZŁ apeluje o zainteresowanie bywalców galerii i muzeów na całym świecie, z prośbą o informacje w sprawie losu – jak określił malowidło - „jednej z najcenniejszych relikwii miasta”.

Order Virtuti Militari dla Miasta Łomża...?

Przypomnijmy, że przed ponad 20 laty ppłk rez. Tadeusz Warec, ówczesny prezes Stowarzyszenia Klub Fort w Łomży, i płk w st. spocz. Leon Wagner, prezes zarządu rejonowego Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego (Obaj nie żyją...) wystąpili z apelem do parlamentarzystów łomżyńskich o zwrócenie się do Prezydenta Polski o odznaczenie Łomży, za bohaterską obronę w 1920 r., Orderem Virtuti Militari. Ale dotąd do odznaczania Miasta nie doszło.