Sprawy o błędy medyczne rzadko trafiają do sądu. Statystyki pokazują, jak trudna to droga
Błędy medyczne należą do tych tematów, o których najczęściej mówi się wtedy, gdy jest już za późno: po śmierci bliskiej osoby, po trwałym kalectwie, po zabiegu, który zamiast ratować, zostawił pacjenta z jeszcze większym cierpieniem.
Rzecznik Praw Pacjenta podsumowując 2025 rok podaje, że do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych wpłynęło ponad 2,5 tys. wniosków, wydano ponad 1314 decyzji, a w 586 przypadkach przyznano świadczenia kompensacyjne na łączną kwotę 34 mln zł. Średnia kwota świadczenia wyniosła około 58 tys. zł, przy czym wsparcie otrzymały zarówno osoby wracające do zdrowia, jak i bliscy pacjentów zmarłych w następstwie zdarzeń medycznych. Rzecznik Praw Pacjenta podaje również, że w 2025 roku pracownicy jego Departamentu Prawnego uczestniczyli w 60 rozprawach sądowych, a sprawy cywilne z udziałem RPP przyniosły pacjentom 2 245 000 zł zadośćuczynień i odszkodowań na mocy orzeczeń sądowych i ugód.
Trzeba jednak pamiętać, że dane Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych nie dotyczą wyłącznie przypadków, w których sąd albo prokuratura stwierdziły błąd medyczny. To odrębna, pozasądowa ścieżka dochodzenia świadczeń za zdarzenia medyczne, która pozwala pacjentom i ich bliskim ubiegać się o rekompensatę bez konieczności prowadzenia wieloletniego procesu.
Istotą błędu medycznego — jak wskazują autorzy publikacji prawniczych — jest działanie lub zaniechanie lekarza, pielęgniarki albo innego członka personelu medycznego, które pozostaje w sprzeczności z aktualną wiedzą medyczną, praktyką zawodową lub wymogiem należytej staranności przy udzielaniu świadczeń pacjentowi.
Z danych przekazanych przez Prokuraturę Okręgową w Łomży wynika, że w jednostkach prokuratury okręgu łomżyńskiego w latach 2024–2026 zarejestrowano lub prowadzono 30 postępowań dotyczących błędów medycznych. To sprawy, w których pojawiają się zarzuty złej diagnostyki, błędnego leczenia, nieprawidłowo przeprowadzonych zabiegów czy niezachowania należytej staranności przez personel medyczny. W części z nich skutkiem był zgon pacjenta, w innych trwałe kalectwo lub ciężkie powikłania.
W I Wydziale Śledczym Prokuratury Okręgowej w Łomży w 2024 roku zarejestrowano trzy śledztwa dotyczące narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Wszystkie dotyczyły przypadków zakończonych śmiercią i ostatecznie postępowania zostały umorzone. W 2025 roku takich śledztw było już sześć: pięć dotyczyło przypadków zakończonych śmiercią, a jedno trwałego kalectwa. Trzy sprawy umorzono, jedną zawieszono, a dwie pozostają w toku — informuje rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Łomży Dorota Leszczyńska.
W poszczególnych prokuraturach okręgu łomżyńskiego kwestia postępowań o błędy medyczne wygląda następująco. W Prokuraturze Rejonowej w Łomży w latach 2024–2026 zarejestrowano 12 postępowań dotyczących błędów medycznych. Jak wynika z przekazanych informacji, żadna z tych spraw nie została skierowana do sądu, a w dwóch przypadkach odmówiono wszczęcia postępowania. W sześciu postępowaniach skutkiem był zgon, w pozostałych inne dolegliwości. W Wysokiem Mazowieckiem zarejestrowano jedno postępowanie dotyczące niewłaściwie wykonanego zabiegu implantacji protezy dysku, którego skutkiem był czterokończynowy niedowład; sprawa pozostaje zawieszona. Z kolei w Zambrowie w 2024 roku prowadzono trzy sprawy, z czego dwie zakończyły się umorzeniem, a jedna została zawieszona. W 2025 roku zarejestrowano jeszcze jedno postępowanie, przekazane następnie do prowadzenia Prokuraturze Okręgowej w Koninie. Żadna z tych spraw również nie zakończyła się skierowaniem do sądu.
W Grajewie w 2024 roku prowadzono jedną sprawę dotyczącą błędu medycznego przy opiece nad pacjentką po porodzie; według prokuratury błędna ocena stanu zdrowia doprowadziła do późnego i wtórnego krwotoku poporodowego, a w konsekwencji do nadpochwowej amputacji trzonu macicy z jajowodami. Sprawa nie znalazła finału w sądzie. W Kolnie zarejestrowano trzy postępowania: jedno dotyczące śmierci pokrzywdzonej, dwa kolejne dotyczące złej diagnostyki, nierozpoznania choroby i błędnego leczenia, którego skutkiem była śmierć albo kalectwo. Wszystkie pozostają w toku.
Tu ujawnia się największy paradoks spraw o błędy medyczne. Z jednej strony są śmierć pacjentów, trwałe kalectwo, ciężkie powikłania i rodziny, które składają zawiadomienia do prokuratury. Z drugiej , finał sądowy okazuje się rzadkością, a wiele postępowań kończy się umorzeniem, albo zawieszeniem. W praktyce oznacza to, że droga od podejrzenia błędu do prawnego rozstrzygnięcia jest długa i często kończy się dla pokrzywdzonych i ich rodzin poczuciem bezsilności.
Warto przy tym podkreślić, że brak aktu oskarżenia czy skierowania sprawy do sądu nie musi automatycznie oznaczać, że do błędu nie doszło. Często o losie postępowania decydują trudności dowodowe, konieczność uzyskania opinii biegłych oraz wysoki próg odpowiedzialności karnej. W sprawach o błędy medyczne kluczowe znaczenie mają właśnie opinie ekspertów, a to one nierzadko przesądzają o tym, czy postępowanie zostanie umorzone, czy znajdzie finał w sądzie.
Trzeba też zachować ostrożność ponieważ nie każde niepowodzenie leczenia jest błędem medycznym, tak samo jak nie każdy tragiczny finał terapii musi oznaczać zawinione działanie lekarza. Medycyna nie jest matematyką, a powikłania i niepowodzenia bywają wpisane w ryzyko leczenia. To jednak nie zwalnia systemu z obowiązku rzetelnego wyjaśniania, czy granica między ryzykiem a błędem nie została przekroczona.
