Państwo zaostrza walkę z drogowymi recydywistami. Prokuratura po lustracji zmienia praktykę
Ministerstwo Sprawiedliwości po ogólnopolskiej lustracji postępowań dotyczących łamania sądowych zakazów prowadzenia pojazdów zapowiada zdecydowane zmiany w praktyce ścigania takich przestępstw. Analiza wykazała rozproszenie spraw, zbyt łagodne kary i nieskuteczny nadzór, co – zdaniem resortu – sprzyjało poczuciu bezkarności i realnie zagrażało bezpieczeństwu na drogach.
Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że z inicjatywy Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego Waldemar Żurek przeprowadzono ogólnopolską lustrację postępowań dotyczących prowadzenia pojazdów mimo sądowego zakazu lub cofnięcia uprawnień. Działania te były odpowiedzią na rosnącą liczbę tragicznych wypadków drogowych powodowanych przez osoby wielokrotnie łamiące orzeczenia sądów, a także na pytania i interwencje medialne. Analiza miała na celu ocenę skuteczności reakcji państwa, tempa postępowań, jakości nadzoru prokuratorskiego oraz adekwatności kar wobec tzw. drogowych recydywistów, którzy – jak podkreślono – stanowią realne zagrożenie dla życia i zdrowia innych uczestników ruchu.
W ramach lustracji przeanalizowano 1172 losowo wybrane sprawy zakończone w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r., dotyczące przestępstw z art. 244 i 180a kodeksu karnego. Ustalono, że w 2024 roku sądy orzekły zakaz prowadzenia pojazdów wobec ponad 13 tysięcy kierowców, a tylko w pierwszym półroczu 2025 roku liczba ta przekroczyła 7,6 tysiąca. Jednocześnie wskazano na niekorzystną pozycję Polski w europejskich statystykach bezpieczeństwa ruchu drogowego, gdzie liczba ofiar śmiertelnych na milion mieszkańców jest ponad dwukrotnie wyższa niż w krajach uznawanych za wzorcowe, takich jak Szwecja czy Dania.
i Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny Waldemar Żurek
(źródło: MS)
Lustracja wykazała istotne nieprawidłowości w praktyce ścigania tych przestępstw. Najpoważniejszym problemem okazało się rozproszenie postępowań, polegające na równoległym prowadzeniu wielu spraw wobec tej samej osoby przez różne jednostki Policji i prokuratury. W efekcie do sądów trafiały pojedyncze, oderwane od siebie sprawy, co uniemożliwiało ocenę pełnej skali przestępczej aktywności sprawców i skutkowało wymierzaniem kar rażąco łagodnych. Stwierdzono również nadmierne korzystanie z przepisów pozwalających na odstąpienie od kary pozbawienia wolności na rzecz grzywny lub ograniczenia wolności, co w praktyce osłabiało funkcję prewencyjną prawa i wzmacniało poczucie bezkarności. Taki sposób prowadzenia spraw generował ponadto niepotrzebne koszty organizacyjne i finansowe związane z powielaniem czynności procesowych.
Wnioski z lustracji potwierdziły, że dotychczasowy model reagowania na łamanie zakazów prowadzenia pojazdów był niespójny i niewystarczająco dolegliwy, szczególnie wobec sprawców wielokrotnych. W odpowiedzi Prokurator Krajowy wydał w styczniu 2026 roku zalecenia polustracyjne, a na ich podstawie przygotowywane są wytyczne Prokuratora Generalnego, których celem jest przyspieszenie postępowań, lepsza koordynacja spraw, wzmocnienie aktywnego nadzoru prokuratorskiego oraz częstsze sięganie po realnie odstraszające środki karne. Równolegle w Ministerstwie Sprawiedliwości powołano zespół opracowujący metody skutecznej walki z osobami notorycznie łamiącymi sądowe zakazy.
Zapowiedziano również, że 29 stycznia 2026 roku wejdą w życie nowe przepisy zaostrzające odpowiedzialność za najpoważniejsze naruszenia bezpieczeństwa drogowego. Obejmą one wprowadzenie nowego przestępstwa brawurowej jazdy, surowsze sankcje za prowadzenie pojazdu mimo zakazu oraz rozszerzoną konfiskatę pojazdów, co ma wzmocnić ochronę uczestników ruchu drogowego i przywrócić skuteczność oddziaływania prawa karnego.
