36. kwesta TPZŁ na ratowanie zabytków cmentarnych

- Kładę Wam na sercu ten obowiązek. Pamiętajcie o naszych Zmarłych – te słowa Hanki Bielickiej (1915 – 2006) to zachęta do społecznej kwesty na ratowanie zabytków starego cmentarza w Łomży. Społecznicy z Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, z prezesem Józefem Babielem na czele, kontynuują dzieło renowacji kamiennych i żeliwnych nagrobków, figur i ogrodzeń. Łomżyniacy to doceniają i wspomagają datkami do puszek przy 3 bramach i 2 furtkach od 1984 r. We Wszystkich Świętych w sobotę około 100 kwestarzy będzie zbierać datki do puszek TPZŁ od 8. 30 do 16., a w niedzielę Dnia Zadusznego Anno Domini 2025 datki będą zbierane do 3 skarbon od godz. 9. do 16.

Stary cmentarz z 1801 roku przy ulicy św. Mikołaja (za komuny przemianowana na Kopernika) ma odnowione bramy z 1879 r.: neogotycką, katolicką (główną) i neoromańską, ewangelicką (boczną). Zebrane z 35 kwest datki społeczeństwa umożliwiły TPZŁ uratować około 250 z 500 zabytkowych nagrobków. Znakiem symbolicznym kwest TPZŁ są kwadratowe nalepki z bramą główną i hasłem: „Ratujemy łomżyńskie zabytki cmentarne”. W 2025 r. mają kolor zielony, trawiasty. Wspólnotowe i szlachetne działanie przekazywane jest przez rodziców i dziadków dzieciom i wnukom, by uchronić dziedzictwo pokoleń. Dziedzictwem są historyczne i artystyczne rzeźby nagrobkowe i ogrodzenia.

Konto i album

Ponadto można wesprzeć renowację zabytków, przekazując pieniądze na konto Zarządu Głównego TPZŁ, ul. Sienkiewicza 8 / 1, 18 - 400 Łomża na: 40 8762 0009 0013 9452 2000 0030 z dopiskiem Kwesta 2025. Symboliczną cegiełkę można dołożyć w siedzibie TPZŁ, gdzie nadal czekają albumy fotograficzne „Z kształtów cienia”, wydane na jubileusz 200-lecia starego cmentarza w 2001 r. Kto jest zainteresowany, jak wyglądała zabytkowa nekropolia i nagrobki przed renowacją na zdjęciach znanych w Łomży fotografów, może zrobić prezent sobie, rodzinie, krewnym, przyjaciołom w kraju i za granicą. W albumie zamieszczono także wiersze fotografa Marcina Niemczury (1963 – 1983).

- W minionym roku na prace renowacyjne wydaliśmy więcej, niż zebraliśmy podczas 35. kwesty w 2024 r., gdy w puszkach i skarbonach było 70 tys. zł - opowiada Józef Babiel, kierujący 2. kadencję jako prezes Towarzystwem. Przy alei z kostki, prowadzącej do kaplicy prawosławnej, przerobionej po I wojnie światowej na katolicką, odrestaurowano za ok. 90 tysięcy zł wyniosłą, czarną kaplicę z kopułą prawosławną (tzw. cebulą) i ogrodzeniem z metalu. Andriej Kassjanowicz Sinieuckij żył od 3. lipca 1843 do 9. kwietnia 1907. Na podstawie z granitu stoi kaplica z kamienia, zwanego dębnik z Dębnik: czarny wapień ma nazwę czarny marmur - jest podobny po wypolerowaniu do marmuru.

Renowacje

Remontu doczekał się nagrobek z piaskowca z początku XX w. Eufrozyny Walc. Dwa najstarsze na 224-letnim cmentarzu nagrobki ceglane muszą poczekać, kiedy zrobi się cieplej i suszej: Seweryn Bończa Skarzyński (1785 - 1817) i Antoni Jezierski (zm. 1822) – na razie odrestaurowano 2 tablice inskrypcyjne. Trzeba naprawić tynki i osuszyć ściany nagrobków. Wyszukiwarka grobów istnieje w Internecie, dzięki działaczom z Polskiego Towarzystwa Historycznego w Łomży, pracującym pod kierunkiem historyka Sławomira Zgrzywy z ŁTN: https://www.cmentarze.lomza.pl/szukaj.php

Warto pamiętać, że prace renowacyjne wymagają czasu i kunsztu konserwatorów i rzemieślników, więc niektóre zostały opłacone po kweście 2024, a inne zamówione na 2025. - Na dzień 30. X 2025 TPZŁ ma umowy na prace o wartości prawie 40 tys. zł (39 860 zł) – informuje prezes TPZŁ. - Jeśli sprzyjająca, sucha, ciepła pogoda pozwoli, bo dysponujemy tą kwotą, prace wykonamy w tym roku. Eksperymentalnie zamówiliśmy oczyszczenie metodą laserową nagrobka Mikołaja Grekowskiego (1806 – 1885), światowej sławy baletmistrza. Oczyszczona i zakonserwowana była płyta nagrobna przyrodnika Jakuba Wagi, jak wcześniej pisarza Feliksa Bernatowicza. W sumie koszty prac, które ponieśliśmy w ubiegłym roku, wyniosły 105 160 zł. Oprócz dwóch najstarszych nagrobków z cegły, pilnego remontu wymaga efektowny nagrobek Rodziny Trzeszczkowskich z 1858 r. Znajduje się on w pobliżu kaplicy Śmiarowskich. Wyróżnia się wysmukłą, kamienną kapliczką i figurą Matki Bożej z ogrodzeniem z metalu. TPZŁ przygotowało wstępną dokumentację konserwatorską: na renowację rzeźby i kapliczki będzie potrzeba ok. 29 tys. zł, na ogrodzenie ok. 35 tys. zł. Zabytkowy nagrobek jest w posiadaniu rodziny, a została tam pochowana wielka postać świata sztuki i pedagogiki Anna Starachowska (+ 61), zmarła 3 lata temu. Ta muzykoterapeutka i nauczycielka w Warsztacie Terapii Zajęciowej, w ramach Zakładów Spożywczych Bona, poprowadziła z Justyną Zakrzewską Grupę Teatralną Gesty. Dla podopiecznych była to forma terapii przez kontakt ze sceną i pokonanie lęków przed odmiennością. Tworzyła scenariusze, reżyserowała sztuki, oceniała w komisjach konkursów, wyjeżdżała z Gestami na festiwale. Obdarowywała hojnie optymizmem i radością. Nagrobek będzie odnawiany we współpracy z Rodziną, ale z pewnością wesprą to datkami Czytelniczki i Czytelnicy.

Historia

Odnowa kamiennych świadków historii Miasta Łomża i Ziemi Łomżyńskiej to inicjatywa Wiktora Grochowskiego (1924 – 2009). Do akcji (na wzór pomysłu Jerzego Waldorffa) włączyli się harcerze i harcmistrze ZHP, m.in., Marian Mieszkowski i Józef Babiel, artyści z Łomżyńskiego Towarzystwa Fotograficznego, działacze z Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. W pierwszym 1984 r. roku kwesty zebrano 58 tysięcy 272 złote i 10 groszy, gdy przeciętna płaca wynosiła ok. 15 tys. zł. Dzieło odnowy ponad 200-letniej nekropolii to wielka akcja edukacyjna i wychowawcza, bo kwesta TPZŁ wyzwala pozytywną energię. Akcja ma społeczny i powszechny walor integracyjny w epoce polaryzacji. Około 250 zabytków uratowano, dzięki datkom odwiedzających stary cmentarz z 1801 r. Kwesta TPZŁ jest księgą pamięci, kroniką międzypokoleniową Łomży. Jak nasz cmentarz...

Mirosław R. Derewońko

tel. red. 696 145 146

Czytaj również: