Parki Narodowe potrzebują ochrony przez cały rok
Na 23 parki narodowe, które zostały objęte najwyższą ochroną przyrody i krajobrazów w Polsce, aż 4 znajdują się w województwie podlaskim: Biebrzański Park Narodowy, Narwiański PN, Wigierski PN i Białowieski PN. Najcenniejsze przyrodniczo tereny zajmują w sumie około 314 tys. hektarów, około 1% powierzchni Polski. Parki 24. maja obchodzą Europejski Dzień Parków Narodowych, w rocznicę utworzenia 24. maja 1909 r. najstarszego parku narodowego w Europie - Sarek na północy Szwecji, gdzie chroni się dziką przyrodę w górzystym pejzażu 200 szczytów. Najstarszymi w kraju są od 1932 r.: Białowieski Park Narodowy na wschodzie i Pieniński Park Narodowy na południu.
Wśród 23 parków narodowych są dwa nad Bałtykiem: Słowiński PN i Woliński PN. Ścisła ochrona dotyczy Borów Tucholskich, a w górach na południu kraju parków narodowych mamy aż 10, np. w Bieszczadach, Tatrach i Karkonoszach. Najmłodszy jest Park Narodowy Ujście Warty, założony w 2001 r. Rozważane jest utworzenie 3 nowych parków: Mazurskiego, Turnickiego i Jurajskiego PN.
Park Narodowy nad Biebrzą
Biebrzański Park Narodowy utworzono w 1993 r. To położony w kotlinie rzeki Biebrzy, największy Park w Polsce o powierzchni blisko 600 km kw. W kwietniu 2020 r. przez ponad tydzień Park stał się sceną wielkiego dramatu naturalnej przyrody, gdy spłonęło, przez ponad tydzień, około 6 tysięcy hektarów łąk i lasów. Możliwe, że przyczyną tragedii zwierzyny i ptactwa były nie tylko wypalenia traw - zabronione, lecz także celowe podpalenia.
Podmokłe łąki Biebrzańskiego Parku Narodowego są od stuleci dogodne dla ptactwa, lubiącego rozległe, otwarte przestrzenie. Ochrona polega, m.in., na zapobieganiu zarastania olchami, brzozami, wierzbami i trzcinami. Biebrzański Park Narodowy stanowi jedną z największych w Europie ptasich ostoi. Na wiosnę przylatują setki tysięcy ptaków wędrownych, co przyciąga turystów, ciekawych obserwacji, oraz fotografów, chcących zatrzymać czar ulotnej chwili. Wśród kochających piękno przyrody są tacy artyści, jak Wiktor Wołkow (1942-2012), który wydawał albumy z fotografiami o życiu ptaków i zmieniającego się przez cztery pory roku. Z łomżyńskich fotografów album "Ptaki Doliny Biebrzy i Narwi wydał także Robert Bałdyga.
Park Narodowy nad Narwią
Narwiański Park Narodowy powołała Rada Ministrów w 1996 roku. Park znajduje się ok. 30 km na zachód od Białegostoku w dolinie górnej Narwi, między Surażem a Rzędzianami w 7 gminach: Choroszcz, Tykocin, Turośń Kościelna, Suraż, Łapy, Kobylin Borzymy, Sokoły. Stale lub okresowo podtapiane nieużytki stanowią większość, ok. 5500 hektarów z 6 810 ha powierzchni Parku, reszta to łąki i pastwiska. Otulina Parku wynosi ok. 15 i pół tysiąca hektarów. Na stronie NPN czytamy, że Park znajduje się w większości na gruntach prywatnych, zaś spory problem to "duże rozdrobnienie własności – jest tu około 12 000 działek, z czego zaledwie 30% to własność Skarbu Państwa". Park to unikat: rozgałęziony system koryt rzeki, ostoja ptaków wodno-błotnych, miejsce ich odpoczynku.
Ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. definiuje park narodowy jako obszar o powierzchni nie mniejszej niż 1 000 hektarów, wyróżniający się wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi. Ochronie prawnej podlega całość przyrody i walory krajobrazowe, aby zachować różnorodność biologiczną gatunków i piękno naturalnego pejzażu. Parki narodowe służą zachowaniu w nienaruszonym stanie siedlisk przyrodniczych, ale też czasami panujący w Parkach zakaz ingerencji pomaga odtworzyć zniekształcone siedliska roślin i zwierząt.
Mirosław R. Derewońko
