sobota, 25 maja 2019 napisz DONOS@
Jerzy Smurzyński

Masowe zbrodnie hitlerowskie w Łomży

Łomża zapłaciła wysoką cenę za opór stawiany hitlerowskim okupantom. Każdy jego przejaw wywoływał reakcję okupantów głównie postaci egzekucji masowych. W latach 1941 – 1944 dokonali ich hitlerowcy w okolicach Łomży kilkadziesiąt, w czterech, okalających miasto lasach, koło wsi: Giełczyn, Pniewo, Sławiec i Jeziorko.

Największymi i najdłużej wykorzystywanym miejscem egzekucji był las Giełczyński ( teren przedwojennego poligonu wojskowego). Pierwsze egzekucje miały tam miejsce już w drugiej połowie 1941 roku, a ostatnie – latem 1944. Oprócz masowych egzekucji Żydów, chowanych w specjalnie wykopanych dołach, Gestapo i łomżyńska żandarmeria grzebali swoje ofiary w najróżniejszych miejscach – zagłębieniach terenu, starych okopach a nawet starych studniach. Odstępujący w 1944 roku Niemcy spalili większość zwłok. Pozostało tylko 146 niezidentyfikowanych ofiar, które w 1958 roku Polski Czerwony Krzyż ekshumował i pochował na, nieistniejącym już dzisiaj, wojskowym cmentarzu w Łomży. Na miejscu egzekucji pozostały jedynie trzy pomniki ( w trzech głównych miejscach dokonywania egzekucji) i pamiątkowy głaz ufundowany w 1973 roku przez Żydów – łomżyniaków z Izraela. Według dostępnej i zachowanej, szczątkowej, dokumentacji w Giełczynie poniosło śmierć około 12 tyś ofiar – siedem tysięcy Żydów i pięć tysięcy Polaków.

Niedaleko Giełczyna, również na obrzeżu lasów Czerwonego Boru, leży wieś Pniewo. W jej pobliżu hitlerowcy dokonali w 1942 roku egzekucji kilkuset niezidentyfikowanych osób – najprawdopodobniej więźniów z łomżyńskiego wiezienia, a 18 września1943 roku – trzydziestu osób spośród łomżyńskiej inteligencji. Ciała 12 mieszkańców Łomży rozpoznały, w 1945 roku rodziny, chowając je na łomżyńskim cmentarzu. Reszta ofiar pozostała na zawsze w leśnym grobie. Dzisiaj na ogrodzonej mogile stoi krzyż i leży pamiątkowa tablica z nazwiskami ekshumowanych ofiar. Z dużym prawdopodobieństwem można twierdzić, że w lesie koło Pniewa poniosło śmierć ok. 400 osób.

Trzecim miejscem masowej egzekucji był skraj, dziś już nieistniejącego, lasu koło wsi Sławiec, przy szosie Łomża – Ostrołęka. Tutaj w dniu 23 lipca 1943 roku stracono w masowej egzekucji około 300 więźniów z łomżyńskiego więzienia. W 1945 roku rozpoznano i ekshumowano 33 mieszkańców Zambrowa i 6 mieszkańców Wysokiego Mazowieckiego. Wszystkich ich pochowano na miejscowych cmentarzach. Reszta ofiar, podobnie jak w Pniewie, pozostała w miejscu kaźni. Obecnie, w polu pod dwoma charakterystycznymi świerkami, jest ogrodzona zbiorowa mogiła z krzyżem i pamiątkowym głazem.

Na polanie lasu za wsią Jeziorko ( przy szosie Łomża-Jdwabne) okupanci hitlerowscy dokonali trzech masowych egzekucji: latem 1942 roku rozstrzelano tam sześćdziesięciu pensjonariuszy z domu opieki prowadzonego przez łomżyński magistrat we wsi Pieńki Borowe pod Jedwabnem (z pośród nich tylko trzynastu zidentyfikowanych), nocą z 29 na 30 czerwca 1943 roku – 62 zidentyfikowanych więźniów z łomżyńskiego więzienia i 15 lipca 1943 roku, w ramach specjalnej akcji odwetowej za akcje podziemia na terenie łomżyńskiego – 52 osoby ( całe rodziny) łomżyńskiej inteligencji. Rozstrzeliwanych grzebano w przygotowanych uprzednio dołach.

Jesienią 1944 roku Sonderkommando 1005, zacierając ślady zbrodni, spaliło zwłoki wszystkich ofiar. Groby, usypane wiosną 1945 roku, kryją jedynie ich popioły, a trzy zbiorowe mogiły tworzą cmentarz nazywany potocznie “cmentarzem jeziorkowskim”, lub “cmentarzem na leśnej polanie”. Cmentarz ten został poświęcony przez Ordynariusza Diecezji Łomżyńskiej ks. Biskupa Stanisława Kostkę Łukomskiego w dniu 15 lipca 1945 roku. Był to zawsze jedyny tak zadbany i posiadający swoją dokumentację, cmentarz hitlerowskich ofiar w okolicach Łomży, kryjący popioły mieszkańców tego grodu.

Wydane w dniu 12 września 2005 roku prawomocne postanowienie IPN w Białymstoku zakończyło ostatecznie prowadzone od lat pięćdziesiątych śledztwo w sprawie zbrodni hitlerowskich popełnionych w lesie koło Jeziorka, uwierzytelniając zarówno ich przebieg jak i listy ofiar. Pozwoliło to na przeprowadzenie w 2006 roku odpowiednich prac (pod patronatem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa), nadających cmentarzowi wygląd zgodny z prawdą historyczną.

Szczegółowe informacje o masowych zbrodniach hitlerowskich popełnionych na Ziemi Łomżyńskiej ( teren dawnego województwa łomżyńskiego), wraz z dokumentacją źródłową znajdują się w pracy Jerzego Smurzyńskiego “ Masowe zbrodnie hitlerowskie popełnione w 1939 roku i latach 1941-1945 na Ziemi Łomżyńskiej”, złożonej w 1995 roku w Bibliotece IPN w Warszawie, oraz w książce J. Smurzyńskiego “Czarne lata na łomżyńskiej ziemi”, wydanej w 1997 roku przez Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej. Losy leśnego cmentarza koło wsi Jeziorko, uzupełnione postanowieniami IPN w Białymstoku, omawia broszura J.Smurzyńskiego “Jeziorko – Historia leśnej Polany”, wydana także przez ZG TPZŁ.

 
190401023634.png
 
4lomza.pl Regionalny Portal Copyright © Speed s.c. 2005r - 4too v.1.0

W celu świadczenia przez nas usług oraz ulepszania i analizy ich, posiłkujemy się usługami i narzędziami innych podmiotów. Realizują one określone przez nas cele, przy czym, w pewnych przypadkach, mogą także przy pomocy danych uzyskanych w naszych Serwisach realizować swoje własne cele i cele ich podmiotów współpracujących.

W szczególności współpracujemy z partnerami w zakresie:
  1. Analityki ruchu na naszych serwisach
  2. Analityki w celach reklamowych i dopasowania treści
  3. Personalizowania reklam
  4. Korzystania z wtyczek społecznościowych

Zgoda oznacza, że n/w podmioty mogą używać Twoich danych osobowych, w postaci udostępnionej przez Ciebie historii przeglądania stron i aplikacji internetowych w celach marketingowych dla dostosowania reklam oraz umieszczenia znaczników internetowych (cookies).

W ustawieniach swojej przeglądarki możesz ograniczyć lub wyłączyć obsługę plików Cookies.

Lista Zaufanych Partnerów

Wyrażam zgodę