86. rocznica pierwszych wywózek na Sybir

Z potrzeby serca i rozumu – jak mówił wójt Gminy Łomża Piotr Kłys – przedstawiciele władz państwowych, samorządowych oraz organizacji społecznych spotkali się pod Pomnikiem Pamięci Ofiar Sybiru w Podgórzu, by uczcić pamięć i oddać hołd ofiarom pierwszych wywózek.

– Spotykamy się z potrzeby serca i rozumu – mówił wójt Piotr Kłys, gospodarz miejsca. – Z potrzeby serca, ponieważ pamiętamy o tych, którzy zostali wywiezieni w głąb Związku Radzieckiego. Najczęściej byli niewinni, a ich jedyną winą było to, że byli Polakami. Z potrzeby rozumu pamiętamy dlatego, aby przekazywać tę troskę o historię najmłodszym pokoleniom.

W nocy z 9 na 10 lutego 1940 roku Sowieci przeprowadzili pierwszą z czterech masowych wywózek Polaków na Sybir. Tego dnia z Podgórza – jak przypominał samorządowiec – wywieziono około 180 osób. Rodziny te najpierw trafiały na stację kolejową w Łomży, a następnie bydlęcymi wagonami przewożone były w głąb Związku Sowieckiego.

Prof. AŁ, dr hab. Krzysztof Sychowicz, prezes białostockiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, przypominał, że pierwsza deportacja była szokiem nie tylko ze względu na panujące mrozy czy nocną porę jej przeprowadzenia, ale przede wszystkim ze względu na sposób realizacji.

– Polacy nie spodziewali się wywózki całych rodzin, nie spodziewali się wyrzucania z własnych domów i wywiezienia w zupełnie nieznane strony – podkreślał historyk.

Zaznaczył również, że Sowieci byli bardzo dobrze przygotowani do tej operacji. Dysponowali szczegółowymi wykazami nie tylko rodzin, ale i środowisk, które planowano deportować. Przede wszystkim chodziło o osadników wojskowych oraz osoby powiązane ze służbami mundurowymi. Listy te weryfikowano jeszcze w grudniu 1939 roku, a w procesie tym uczestniczyli miejscowi aktywiści, którzy – jak przypominał prof. Sychowicz – podjęli współpracę z władzami sowieckimi.

Podczas pierwszej deportacji ze stacji kolejowej w Łomży wyjechało łącznie prawie 1400 osób.

Pod pomnikiem odśpiewano hymn Polski oraz Pieśń Sybiraków. 13. Batalion Lekkiej Piechoty w Łomży wystawił asystę honorową, a przybyłe delegacje – wśród których byli Sybiracy, przedstawiciele samorządu Gminy Łomża z wójtem Piotrem Kłysem na czele oraz powiatu łomżyńskiego z wicestarostą Anną Gawrych, posłanki Bogumiła Olbryś i Alicja Łepkowska-Gołaś, minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski oraz senator Marek Komorowski, delegacja IPN z dyrektorem Krzysztofem Sychowiczem na czele, służby mundurowe, przedstawiciele TPZŁ, NSZ oraz lokalnych środowisk – złożyły kwiaty i zapaliły znicze.

Pamięć o „nieludzkiej ziemi” uzmysławia nam kruchość „normalnego życia”. Ten sam imperializm, który przed ponad 80 laty, organizował wywózki mieszkańców Podgórza, dziś bombarduje Ukrainę i wrogo patrzy na Polskę.