Za plon, chleb i trud rolników. Diecezjalno-gminne dożynki w Łomży
Chleb wypieczony z tegorocznego ziarna, dziesiątki misternie wykonanych wieńców i przede wszystkim podziękowanie za całoroczny trud ludzi pracujących na roli. W łomżyńskiej katedrze odbyły się Dożynki Diecezjalno-Gminne Diecezji Łomżyńskiej i Gminy Łomża. – Rolnictwo w naszym kraju jest bardzo ważne, można powiedzieć – najważniejsze – mówił biskup łomżyński Janusz Stepnowski.
Tegoroczne święto plonów miało wyjątkową oprawę. Dożynki zorganizowane wspólnie przez Diecezję Łomżyńską i Gminę Łomża wpisały się w obchody 100-lecia diecezji oraz 500-lecia kościoła katedralnego. Sama data – 12 września – również ma dla łomżyńskiej katedry szczególne znaczenie.
– Dzisiejszy dzień dla naszej katedry jest też dniem ocalenia – przypominał w homilii biskup Janusz Stepnowski.
Dokładnie 82 lata temu, 12 września 1944 roku, wycofujące się wojska niemieckie miały zniszczyć katedrę i pałac biskupi. Świątynia ocalała dzięki zdecydowanej postawie ówczesnego ordynariusza, biskupa Stanisława Kostki Łukomskiego, ale jak zauważał bp Stepnowski także postawie niemieckich oficerów, którzy ostatecznie nie wykonali rozkazu zniszczenia budynków.
Dziękczynienie za ziemię i plony
W homilii ordynariusz łomżyński nawiązywał także do zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem w 1683 roku i do wartości, które w jego ocenie przez stulecia budowały Europę.
– Każdy wieniec jest inny. Każdy chce nam coś ukazać – mówił.
Przekonywał, że życie rolnika, podobnie jak całego człowieka, powinno być budowane na trwałym fundamencie wartości. Rolnik – jak mówił biskup – szczególnie dobrze wie, jak wiele w jego pracy zależy od rzeczy, na które człowiek nie ma wpływu.
– Rolnik, żyjąc na tej ziemi, widzi, że potrzebuje Bożego błogosławieństwa – mówił, wskazując choćby na znaczenie deszczu i odpowiedniej pogody.
Po Mszy świętej bp Stepnowski oceniał w rozmowie z dziennikarzami, że dla rolników z terenu diecezji mijający sezon był stosunkowo udany.
– Ten rok, jeśli chodzi o naszą diecezję, był dość dobrym rokiem – mówił.
Nie wszystkie plony są już zebrane, bo na polach pozostaje m.in. kukurydza, ale zdaniem biskupa tegoroczna pogoda pozwala po staropolsku podziękować za to, co udało się zebrać. Dla porównania wspominał sytuację w Austrii, gdzie miejscami susza była tak dotkliwa, że gospodarze musieli ograniczać stada z powodu braku paszy.
Biskup chwalił przy tym wysoki poziom polskiego rolnictwa. Za jedno z największych wyzwań uznał jednak demografię i coraz częstszy brak następców, którzy chcieliby przejmować rodzinne gospodarstwa.
Chleb, którego nie powinno zabraknąć
Starostami tegorocznych dożynek byli Elwira i Piotr Just z Jednaczewa. Starosta dożynkowy przekazując bochen chleba biskupowi przypominał, że święto plonów jest przede wszystkim podziękowaniem za trud, ciężką pracę i całoroczny wysiłek rolników.
– Dożynki to czas, kiedy wspólnie możemy podziękować za zebrane plony, za chleb, który każdego dnia gości na naszych stołach, ale przede wszystkim za ludzi, którzy swoją pracą ten chleb nam zapewniają – mówił. – Niech nigdy nie zabraknie nam chleba, zgody, wzajemnego szacunku i wiary w to, że razem możemy więcej.
Do symboliki chleba nawiązał również wójt Gminy Łomża Piotr Kłys.
– Spotykamy się na dożynkach, najpiękniejszym staropolskim święcie, które wieńczy miesiące waszej ciężkiej pracy, pełnej poświęcenia – mówił do rolników.
Przyniesiony przed ołtarz bochen chleba nazwał symbolem życia, jedności oraz owocem pracy ludzkich rąk.
– Jako gospodarz tej gminy obiecuję, że będę go dzielił sprawiedliwie, aby nikomu w naszej wspólnocie go nie zabrakło – deklarował. Wójt wspomniał także rolników, którzy w ostatnim czasie stracili życie podczas prac polowych.
– Byli to nasi sąsiedzi, przyjaciele. Ludzie, którzy do końca pozostali wierni tej ziemi – mówił. Ich pamięć uczestnicy dożynek uczcili chwilą ciszy i krótką modlitwą.
– Zależymy jako społeczeństwo od waszych rąk, od waszego zdrowia, od waszego bezpieczeństwa. Składam wam dzisiaj głęboki ukłon za ten codzienny, niebezpieczny, pełen wyrzeczeń trud – podkreślał Piotr Kłys. Na kolejny rok życzył rolnikom przede wszystkim bezpieczeństwa, dobrej pogody oraz tego, aby nowoczesne technologie coraz skuteczniej chroniły ich zdrowie i życie.
Tradycja, która się zmienia
Wieniec i chleb od stuleci należą do najważniejszych symboli dożynek. Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi wskazuje, że choć często mówi się o bardzo dawnych, przedchrześcijańskich korzeniach święta plonów, źródła pozwalają pewniej wiązać rozwój znanej nam tradycji dożynkowej z gospodarką dworską i folwarczną przynajmniej od XVI wieku. Wieniec wykonywano z ostatnich kłosów zbóż, uzupełniając go kwiatami, owocami i tym, czym obrodziła ziemia. Ziarno z dożynkowego wieńca bywało później dodawane do ziarna przeznaczonego na kolejny zasiew.
O tym, że tradycja nie jest czymś nieruchomym, mówiła Małgorzata Jaszczołt, etnograf z Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, przewodnicząca komisji konkursowej oceniającej tegoroczne wieńce. Komisja brała pod uwagę sposób wykonania, zgodność z tradycją pod względem kompozycji, formy, wykorzystanych materiałów i techniki, różnorodność płodów rolnych oraz nakład pracy. Niedopuszczalne było stosowanie materiałów sztucznych.
Jak zauważała etnograf, dawniej w wieńcach nie mogła pojawiać się choćby kukurydza, bo nie była ona tak powszechnie uprawiana. Dzisiaj jest jednym z charakterystycznych elementów krajobrazu rolniczego, dlatego naturalnie trafia także do współczesnych kompozycji. Niektóre wieńce przybierają z kolei formę kapliczek czy kościołów. Komisja szczególnie doceniała precyzję oraz ogrom pracy włożony w ich przygotowanie.
Pierwsze miejsce zdobył wieniec z parafii Nowa Wieś Zachodnia. Drugie miejsce przypadło parafii Kadzidło, a trzecie parafii Miastkowo. Wyróżnienie otrzymał wieniec z parafii Myszyniec.
Minister: bezpieczeństwo żywnościowe trzeba utrzymać
Minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski podkreślał, że w województwie podlaskim, a szczególnie na ziemi łomżyńskiej, zebrana kukurydza i trawy dają podstawy do utrzymania bezpieczeństwa produkcji rolnej.
– Trzeba docenić to, co udało się zebrać – mówił.
Minister mówił, że gospodarstwa funkcjonują dzisiaj w coraz bardziej skomplikowanym otoczeniu. Wśród wyzwań wymieniał politykę krajową i międzynarodową, zmieniające się przepisy, sytuację na rynkach, umowy międzynarodowe, zdrowie zwierząt oraz pogodę, na którą rolnicy nie mają wpływu.
Przypomniał także o rozpoczętej 8 września wypłacie zaliczek na poczet tegorocznych płatności bezpośrednich i płatności obszarowych. W tym roku pieniądze zaczęły trafiać do gospodarzy ponad miesiąc wcześniej niż w latach poprzednich.
– Będziemy robić tak, aby polskie rolnictwo i polskie przetwórstwo były konkurencyjne i odporne na kryzysy – zapewniał Krajewski.
Minister dziękował rolnikom nie tylko za produkcję żywności, ale także – jak mówił – za stanie „na straży wiary, wartości, kultury i tożsamości”.
Uroczystość była także okazją do wręczenia resortowych odznaczeń. Honorową odznakę „Zasłużony dla Rolnictwa” otrzymał m.in. biskup Janusz Stepnowski. Wśród wyróżnionych znaleźli się także Józef Dmochowski i Tomasz Głasek.
Dożynki to obok dziękczynienia za plony także przypomnienie, że za bochenkiem chleba stojącym codziennie na stole kryją się miesiące pracy, ryzyka i zależności od pogody.
